Dù đã manh mún phát triển từ cuối những năm 90 của thế kỷ trước, nhưng ngành công nghiệp điện gió tại Việt Nam tới nay vẫn chỉ giống như “người đi bộ trên trường đua”. Trong khi đó, trên thế giới ngành năng lượng này đang phát triển rất mạnh mẽ, thay thế phần nào cho nguồn năng lượng truyền thống.
Dù đã manh mún phát triển từ cuối những năm 90 của thế kỷ trước, nhưng ngành công nghiệp điện gió tại Việt Nam tới nay vẫn chỉ giống như “người đi bộ trên trường đua”. Trong khi đó, trên thế giới ngành năng lượng này đang phát triển rất mạnh mẽ, thay thế phần nào cho nguồn năng lượng truyền thống.Theo dự báo của Bộ Công Thương, đến năm 2030, nhu cầu năng lượng trong nước tăng khoảng 4 lần so với hiện nay. Hiện nay chúng ta đang là nước xuất khẩu điện (chủ yếu cho Lào và Trung Quốc), nhưng chỉ sau năm 2015, chúng ta sẽ phải nhập khẩu than để sản xuất điện. Trước tình hình trên, việc phát triển nguồn năng lượng tái tạo là hết sức cấp bách.
Tiềm năng lớn
Theo các chuyên gia, một trong những nguồn năng lượng sạch hàng đầu hiện nay là điện gió thì Việt Nam đang có tiềm năng rất lớn, nhờ có khí hậu nhiệt đới gió mùa và bờ biển dài trên 3.200km. Đánh giá của Ngân hàng Thế giới (WB) cũng cho thấy khoảng 8% lãnh thổ của Việt Nam có tiềm năng về năng lượng gió, cao hơn hẳn so với các nước trong khu vực. Còn theo quy hoạch năng lượng gió để phát triển điện của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), tiềm năng điện gió của chúng ta chủ yếu tập trung tại duyên hải miền Trung và miền Nam. Trong đó, có một số nơi như Phước Minh (Ninh Thuận), Tuy Phong (Bình Thuận)… là những nơi có nhiều tiềm năng nhất bởi có tốc độ gió trung bình lớn, từ 6-7m/giây, tương ứng các trạm điện gió công suất 3-3,5MW. Ngoài ra, tại các vùng cao nguyên như Đà Lạt, Lâm Đồng và biển đảo như đảo Phú Quý, Bạch Long Vĩ cũng là những nơi có cường độ gió hàng năm lớn, rất thích hợp với việc phát triển điện gió để phục vụ nhu cầu năng lượng tại chỗ cho dân cư. Trên thực tế, việc phát triển điện gió trong nước đã manh nha kể từ cuối thập kỷ 90. Ban đầu chỉ là một số loại tua bin gió gia đình, hệ lai ghép tua bin gió - máy phát diesel công suất nhỏ được các nhà khoa học lắp đặt thử nghiệm tại khu vực ven biển miền Trung… Tuy nhiên, hầu hết các thử nghiệm này đều ít mang lại hiệu quả. Hiện nay, theo thống kê của Viện Năng lượng (Bộ Công Thương) đã có gần chục dự án về phát triển điện gió của doanh nghiệp trong và ngoài nước đang được triển khai tại khu vực Nam Trung Bộ. Cuối tháng 8 vừa qua, nhà máy phong điện đầu tiên của Việt Nam tại Tuy Phong (Bình Thuận) đã hoạt động, hòa vào lưới điện quốc gia trên 6000MW điện. Ông Van Hung Albert, Trưởng đại diện Công ty cổ phần Phong điện Fuhrlander (Đức) tại Việt Nam – đơn vị tư vấn, cung cấp thiết bị cho nhà máy điện gió Tuy Phong, cho biết: “Chúng tôi đã thực hiện giai đoạn đầu tiên của nhà máy điện gió này. Sau khi đi vào hoạt động, các tổ máy đã chống chọi được với sáu, bảy cơn bão vừa qua, chứng minh rằng các tổ máy điện gió hoàn toàn có hiệu quả với điều kiện thời tiết cũng như môi trường ở Việt Nam”. Trong một cuộc hội thảo về năng lượng tái tạo cách đây không lâu, PGS.TS. Nguyễn Bội Khuê - Trường ĐH Bách khoa TP.HCM cho rằng, Việt Nam hoàn toàn có thể thực hiện được mục tiêu đáp ứng tới 12% nhu cầu về điện từ nguồn điện gió. Mặt khác, theo ông Tô Quốc Trụ, Giám đốc Trung tâm tư vấn năng lượng Việt Nam: Việc phát triển năng lượng gió quy mô lớn để hòa với hệ thống lưới điện sẽ góp phần năng cao tỷ lệ năng lượng sạch, giảm tác hại xấu tới môi trường. …
Nhưng còn nhiều rào cản
Theo ông Tô Quốc Trụ, hiện nay ngành công nghiệp điện gió đã phát triển mạnh tại nhiều nước trên thế giới như Đan Mạch, Đức, Ba Lan, Mỹ, Trung Quốc… với tỷ lệ sử dụng điện gió trong cán cân cung cầu về năng lượng rất lớn. Ông Trụ ví việc phát triển điện gió tại Việt Nam những năm qua chẳng khác gì “người đi bộ trên trường đua”, tức là rất yếu kém, chậm chạp. Số liệu thống kê của Viện Năng lượng cũng cho thấy tới nay nguồn năng lượng tái tạo mới chiếm trên 1% tổng công suất điện của Việt Nam, trong khi đó, mục tiêu đến 2010, nguồn năng lượng này sẽ phải chiếm 3%. Lý giải điều này, ông Nguyễn Đức Cường – Giám đốc Trung tâm năng lượng tái tạo (Viện Năng lượng) cho rằng, phát triển điện gió trong nước còn quá nhiều rào cản. Cụ thể là việc Chính phủ trợ giá với điện từ nguồn nguyên liệu truyền thống không phản ánh đúng chi phí thực của thị trường khiến cho giá thành của điện gió cao hơn và khó cạnh tranh. Mặt khác, vốn đầu tư ban đầu cho việc xây dựng nhà máy điện gió là khá lớn (khoảng 1800 -2200 USD/KW) nên hầu hết doanh nghiệp trong nước đều không mấy mặn mà vì thiếu vốn và chịu sự rủi ro cao. Bên cạnh đó, tình trạng thiếu nguồn nhân lực cao và các đơn vị tư vấn có chuyên môn cũng là trở ngại lớn về phương diện kỹ thuật trong ngành này. Về phía các doanh nghiệp nước ngoài, khó khăn lớn nhất lại là vấn đề về cơ chế, chính sách. Hiện tại trong nước vẫn chưa có một cơ quan nào đứng ra điều phối về hoạt động năng lượng tái tạo, và cũng chưa có khung chính sách hỗ trợ phát triển năng lượng gió. Ông Van Hung Albert cho rằng: “Khó khăn lớn nhất của chúng tôi là ở chính sách ưu tiên hỗ trợ, và khung pháp lý để hoạt động và triển khai dự án trên quy mô lớn”. Trên thực tế, nhà nước cũng rất quan tâm, mong muốn thúc đẩy ngành năng lượng tái tạo nói chung và năng lượng gió nói riêng. Sắp tới, Bộ Công Thương đang trình Chính phủ phê duyệt đề án Quy hoạch tổng thể năng lượng tái tạo ở Việt Nam đến 2015, tầm nhìn 2025. Đồng thời, đề xuất thành lập Quỹ phát triển năng lượng tái tạo để hỗ trợ cho các dự án, cùng với sự ra đời của một số nghị định nhằm khuyến khích và hỗ trợ ngành năng lượng tái tạo. Hi vọng với những chính sách trên, ngành công nghiệp điện gió trong nước sẽ có dịp khởi sắc.