Chất thải nguy hại tại thành phố Hồ Chí Minh phát sinh từ nhiều loại hình công nghiệp khác nhau, lên đến hàng trăm tấn mỗi ngày. Thực tế hiện nay, hệ thống quản lý chất thải nguy hại hoạt động còn chưa hiệu quả. Một công cụ tin học do Viện Môi trường và Tài nguyên sẽ giúp các cơ quan quản lý theo dõi đường đi của chất thải nguy hại một cách chặt chẽ hơn.
Chất thải nguy hại tại thành phố Hồ Chí Minh phát sinh từ nhiều loại hình công nghiệp khác nhau, lên đến hàng trăm tấn mỗi ngày. Thực tế hiện nay, hệ thống quản lý chất thải nguy hại hoạt động còn chưa hiệu quả. Một công cụ tin học do Viện Môi trường và Tài nguyên sẽ giúp các cơ quan quản lý theo dõi đường đi của chất thải nguy hại một cách chặt chẽ hơn.Theo số liệu thống kê chưa đầy đủ, mỗi ngày toàn thành phố Hồ Chí Minh thải ra khoảng 6.200 - 6.400 tấn chất thải rắn sinh hoạt, trong đó có 250-350 tấn chất thải nguy hại, đồng thời khoảng 150 tấn từ các tỉnh lân cận. Ngoài ra, TP còn phải tiếp nhận và xử lý mỗi ngày khoảng 1.000 tấn chất thải rắn công nghiệp và 100 - 150 tấn chất thải nguy hại của các tỉnh lân cận. Ðể giải quyết thu gom, vận chuyển, tái chế và chôn lấp toàn bộ lượng chất thải nói trên, thành phố đang phải vận hành một hệ thống khổng lồ gồm hơn 700 xe chuyên chở chất thải rắn sinh hoạt, 100 - 120 xe chuyên chở bùn hầm cầu, 120 - 150 xe chuyên chở chất thải nguy hại và chất thải rắn y tế, hơn 21 doanh nghiệp vận chuyển và 7 doanh nghiệp xử lý chất thải nguy hại. Chỉ riêng việc quản lý chất thải nguy hại phải làm 12.000 đến 14.000 sổ đăng ký chủ nguồn thải, nếu quản lý thủ công nhập số liệu bằng tay mỗi năm nhập hơn 2 triệu chứng từ, cần khoảng 10.200 ngày công của 40 lao động. Công tác thanh tra, giám sát chủ nguồn thải, phương tiện vận chuyển của các chủ vận chuyển, chủ xử lý chất thải nguy hại cũng cần tới 300 nhân viên. Nếu huy động hết lực lượng chuyên trách khoảng 300 người cũng không thể theo dõi được các xe vận chuyển trên đường...Với mục tiêu ứng dụng các thành tựu công nghệ thông tin để xây dựng cơ sở dữ liệu nhằm đánh giá hiện trạng và dự báo liên quan tới công tác quan trắc, giám sát chất thải nguy hại trên địa bàn thành phố, nhóm các nhà khoa học đã nghiên cứu, ứng dụng thành công phần mềm H - waste. Mô hình H - waste là hệ thống thông tin, kết hợp phần cứng (máy đọc và thẻ điện tử) và phần mềm trong một hệ thống thống nhất. H - waste hoạt động nhờ kết nối với đường truyền in-tơ-nét, các dữ liệu về chứng từ chuyển giao chất thải nguy hại đều được đưa về trung tâm dữ liệu của Sở Tài nguyên và Môi trường thành phố. Ðồng thời, hệ thống E-card đọc hay ghi thẻ sẽ ghi nhận thời gian và chuyển về trung tâm dữ liệu. Cụ thể, trong quá trình xử lý, mỗi chủ nguồn thải và chủ xử lý sẽ được trang bị một đầu đọc thẻ. Ðầu đọc thẻ này sẽ kết nối với hệ thống máy tính nhằm trao đổi và xử lý dữ liệu. Ðể cập nhật liên tục các thông tin diễn ra hằng ngày, các chủ vận chuyển sẽ được cấp thẻ E-card, chủ nguồn thải và chủ xử lý được trang bị máy đọc thẻ có chức năng đọc và nhập liệu, được nối mạng in-tơ-nét. Khi giao chất thải cho chủ vận chuyển, chủ nguồn thải sẽ tiến hành nhập chứng từ điện tử, sau đó ghi tất cả dữ liệu chất thải nguy hại vào thẻ. Tại đây, sau khi tiếp nhận và xử lý, chủ xử lý sẽ tiếp tục nhập các thông tin: thời gian nhận, loại rác thải, khối lượng... vào thẻ E-card của chủ vận chuyển. Trong mỗi bước chuyển giao chất thải, các thông tin đều được truyền về trung tâm dữ liệu. Với chức năng nhập và truyền dữ liệu nhanh chóng, thẻ E-card sẽ giúp các nhà quản lý mất ít thời gian và công sức theo dõi lộ trình của chất thải nguy hại. Nhân viên quản lý cần ngồi tại trung tâm dữ liệu, nhận thông tin, so sánh đối chiếu, nắm bắt số lượng và xác định đường đi của chất thải nguy hại. Ứng dụng công nghệ này tiết kiệm được rất nhiều thời gian và công sức. Chưa kể, thông qua H-Waste, cơ quan quản lý còn có thể tìm kiếm các thông tin về chủ nguồn thải, chủ vận chuyển, chủ xử lý, chứng từ chất thải, các báo cáo... một cách tiện lợi, dễ dàng. Với phương pháp quản lý hiện đại này, hầu hết các khâu từ thu gom đến xử lý chất thải nguy hại đều được hệ thống quản lý theo dõi chặt chẽ, chính xác qua chứng từ điện tử, thẻ điện tử đã được số hóa. Bên cạnh đó còn có sự hỗ trợ của hệ thống định vị toàn cầu và hệ thống quan trắc từ xa. Nếu từ trước đến giờ cơ quan quản lý không nắm được các xe bồn chở bao nhiêu mét khối bùn thải, trên đường đi xe dừng lại ở đâu, bao nhiêu phút, có đổ trộm bùn thải hay không thì sau này việc đó sẽ không còn. Mỗi chủ nguồn thải đều được quản lý bằng chứng từ điện tử, các chủ vận chuyển sẽ biết được xe của mình ở đâu, làm gì thông qua thẻ điện tử và hệ thống định vị toàn cầu. Các số liệu này được truyền đến Sở Tài nguyên và Môi trường, Phòng Cảnh sát môi trường... qua in-tơ-nét để lưu lại và xử lý.Theo PGS, TS Bùi Tá Long, phần mềm H - waste hướng tới mục tiêu cung cấp thông tin hỗ trợ cơ quan chức năng trong việc tổ chức lưu trữ và truy tìm dữ liệu liên quan đến chất thải nguy hại; giám sát thông tin về chủ nguồn thải, chủ phương tiện vận chuyển, chủ đơn vị xử lý trong quá trình lưu thông chất thải nguy hại bằng công nghệ thẻ điện tử. Với hạ tầng mạng in-tơ-nét cũng như trình độ công nghệ thông tin nước ta hiện nay đủ sức bảo đảm cho hệ thống vận hành thông suốt. Hơn nữa, tổng chi phí cho việc đầu tư phần mềm, máy tính, thẻ E-card và các đầu đọc thẻ chỉ khoảng 6 tỷ đồng. Nhưng để có thể triển khai H-waste đại trà, ngoài cơ sở pháp lý, cần có sự đồng tình, ủng hộ và tương trợ giữa cơ quan quản lý, các doanh nghiệp phát sinh chất thải, đơn vị thu gom, vận chuyển và xử lý.